Poradnik
Custoza: białe wino znad jeziora Garda. Monte del Frà
cze
Custoza [ku-sto-dza] to białe wino z morenowych wzgórz między Weroną a jeziorem Garda, od 1971 roku objęte apelacją DOC i z założenia robione z kilku szczepów. Podstawowa wersja jest wytrawna i ma co najmniej 11% alkoholu. Przy zakupie sprawdź rocznik: producent Monte del Frà radzi otwierać ją młodą, a regulamin każe podawać rok zbiorów na etykiecie. Podawaj ją w 10-12 stopniach, na aperitivo albo do przystawek i ryb. Jeśli butelka ma poleżeć, lepiej sięgnąć po Custozę Superiore Cà del Magro [ka del ma-gro], której potencjał ten sam producent ocenia na 10-12 lat.
Wymagania apelacji podajemy za regulaminem Custoza DOC i konsorcjum Consorzio Tutela Vino Custoza, dane o producencie za Monte del Frà.
Czego NIE robimy: nie przypisujemy własnych punktów ani gwiazdek i nie układamy tego zestawienia według ocen. Na kartach części butelek pokazujemy oceny krytyków - zawsze z nazwiskiem krytyka i rocznikiem, którego ocena dotyczy, i nigdy jako naszą własną notę. Kolejność w tym zestawieniu od tych ocen nie zależy.
Ceny i dostępność pobierane na żywo z katalogu sklepu.
Gdzie powstaje Custoza: wzgórza między Weroną a Gardą
Regulamin apelacji DOC, czyli kontrolowanej nazwy pochodzenia, wyznacza strefę w prowincji Werona, na południowy wschód od jeziora Garda. Jej południowo-zachodnią granicą jest rzeka Mincio [min-czo]. Strefa liczy około 1 400 ha i obejmuje dziewięć gmin, w całości lub w części. Należą do nich m.in. Sommacampagna [som-ma-kam-pa-nia], gdzie działa Monte del Frà, oraz Peschiera [pe-skie-ra] del Garda nad samym jeziorem.
Wzgórza to moreny, czyli wały ziemi i kamieni usypane przez lodowiec. Gleby są tu lekkie i kamieniste, a różnice wysokości wynoszą 50-100 m. Gliniaste są za to gleby sąsiedniej apelacji Lugana, na południowym brzegu jeziora.
Dawniej regulamin dopuszczał dwie nazwy: Custoza albo Bianco di Custoza. Dziś obowiązuje tylko pierwsza, a wniosek o tę zmianę opublikowano w Dzienniku Urzędowym UE 2 sierpnia 2022 roku. Butelki z napisem Bianco di Custoza pochodzą więc z tej samej apelacji.
Z jakich szczepów powstaje wino Custoza
Od 2019 roku regulamin dzieli szczepy na dwie grupy:
- podstawowe, które razem muszą dać co najmniej 70% wina, przy czym żaden nie może przekroczyć 45%: garganega [gar-ga-ne-ga], trebbiano toscano [treb-bia-no to-ska-no], bianca fernanda [bian-ka fer-nan-da], czyli cortese [kor-te-ze], oraz tocai friulano [to-kaj friu-la-no], miejscowo zwane trebbianello [treb-bia-nel-lo];
- uzupełniające, razem najwyżej 30%: malvasia [mal-wa-zi-a], riesling, pinot bianco [pi-no bian-ko], chardonnay i incrocio manzoni [in-kro-czo man-dzo-ni] 6.0.13.
Z tych progów wynika, że w każdej Custozie muszą się spotkać co najmniej trzy szczepy. Jeden szczep podstawowy da najwyżej 45% wina, a z dodatkiem uzupełniających najwyżej 75%. Nawet para podstawowych da razem najwyżej 90%, więc trzeci szczep i tak jest potrzebny. Proporcje ze starszych opisów, na przykład 20-40% garganegi, przestały obowiązywać w 2019 roku.
Konsorcjum Custozy wyjaśnia tę rozmaitość historią handlu: kupcy bydła płacili tu sadzonkami winorośli z rodzinnych stron. W winnicach rosły więc obok siebie szczepy z różnych regionów.
Wersje Custozy: od wytrawnej po passito
Regulamin przewiduje pięć wersji tego wina:
- Custoza - wersja podstawowa: wytrawna (najwyżej 7 g cukru na litr), co najmniej 11% alkoholu, w sprzedaży od 1 grudnia roku zbiorów. Plon nie może przekroczyć 13 t gron z hektara.
- Superiore - alkohol co najmniej 12,5%, dojrzewanie minimum 5 miesięcy, liczone od 1 listopada roku zbiorów.
- Riserva - wersja dodana do regulaminu w 2019 roku: alkohol również co najmniej 12,5%, dojrzewanie minimum 12 miesięcy od 1 listopada.
- Spumante - wersja musująca, od najbardziej wytrawnej dosage zero [do-zaż ze-ro] po słodszą demi-sec [de-mi sek], robiona metodą Martinottiego, czyli w zbiorniku, albo z fermentacją w butelce.
- Passito - wersja z gron suszonych naturalnie, bez podgrzewania: od półsłodkiej po słodką; co najmniej 15% alkoholu łącznie, w tym 12% rzeczywistego; w sprzedaży od 1 września kolejnego roku.
Superiore i Riserva mają ten sam próg alkoholu, różni je czas dojrzewania. Rocznik musi być na etykiecie każdej wersji poza spumante. Wino butelkuje się w strefie apelacji, choć regulamin przewiduje od tej zasady wyjątki.
Monte del Frà: rodzina Bonomo z Sommacampagny
Monte del Frà to rodzinna winiarnia z Sommacampagny. W 1492 roku ziemię, na której dziś działa, uprawiali zakonnicy z Santa Maria della Scala. W 1958 roku Massimo Bonomo wydzierżawił tu dwa pokoje i okoliczne grunty, po czym otworzył „frasca” [fras-ka], czyli miejsce sprzedaży wina luzem. Winiarnię otworzył 8 sierpnia 1988 roku razem z synami, Eligiem i Claudiem, i od tamtej pory rodzina zajmuje się wyłącznie winem. Dziś firmę prowadzą Eligio [e-li-dżo] i Claudio razem z trzecim pokoleniem rodziny, do którego należą Marica, Silvia i Massimo.
Według strony producenta rodzina ma 120 ha własnych winnic i dzierżawi kolejne 60 ha w strefach Custoza, Valpolicella Classica [wal-po-li-czel-la klas-si-ka], Lugana i Bardolino, a wina sprzedaje do ponad 60 krajów.
Custozę Superiore Cà del Magro rodzina robi od rocznika 1988, czyli od roku otwarcia winiarni. Na 60-lecie rodziny przygotowała drugą Custozę Superiore, Bonomo Sexaginta, z garganegi, cortese i trebbiano toscano. Pierwszy rocznik to 2015, a każdego roku powstaje około 6 tys. butelek tego wina, które dojrzewa ponad 12 miesięcy w beczkach o pojemności 500 l.
Poza Custozą Monte del Frà robi Luganę, Bardolino oraz wina z Valpolicelli: Valpolicellę, Ripasso, Amarone i Recioto [re-czo-to]. Wśród nich jest Amarone Riserva Scarnocchio [skar-nok-kio] z winnicy na wysokości 350-400 m.
Jak podawać Custozę i do czego
Temperatura: 10-12 stopni. Tak radzi Monte del Frà zarówno dla podstawowej Custozy, jak i dla Cà del Magro. Butelka prosto z lodówki będzie zimniejsza, więc dobrze wyjąć ją chwilę przed podaniem.
Kieliszek. Wystarczy zwykły kieliszek do białego wina albo tulipan, czyli kieliszek zwężający się ku górze. Ważna jest nóżka: dzięki niej dłoń nie ogrzewa wina.
Jedzenie. Podstawową Custozę producent poleca na aperitivo, do przystawek, włoskich pierwszych dań, na przykład makaronów, oraz do ryb jeziornych. Do Cà del Magro dobiera ryby, białe mięso, makarony, grzyby i dania kuchni azjatyckiej. Więcej o włoskim zwyczaju aperitivo piszemy w tekście aperitivo w domu.
Wina Monte del Frà w naszym sklepie
Od Monte del Frà mamy cztery wina, które opisujemy na podstawie danych producenta: Custozę Superiore i trzy butelki z pozostałych stref, w których rodzina ma winnice.
Cà del Magro to Custoza Superiore z czterech szczepów: według producenta z garganegi, trebbiano toscano, cortese i incrocio manzoni. Grona pochodzą z morenowych wzgórz na wysokości 100-150 m. Wino ma 13% alkoholu i dojrzewa na osadzie drożdżowym w zbiornikach ze stali i betonu, a potem co najmniej 6 miesięcy w butelce.
Luganę Monte del Frà robi z trebbiano di Lugana. Apelacja leży na gliniastych glebach południowego brzegu Gardy, w okolicach Sirmione i Peschiery, czyli na innym podłożu niż kamienista morena Custozy.
Valpolicella Classico Superiore to czerwone wino z trzech szczepów: corvina [kor-wi-na], corvinone [kor-wi-no-ne] i rondinella. W strefie Valpolicella Classica rodzina ma od 2006 roku majątek Lena di Mezzo [le-na di med-dzo], 18 ha w Fumane. Inne wina z tej apelacji zebraliśmy w kategorii Valpolicella.
Amarone della Valpolicella Classico powstaje z suszonych gron corviny i rondinelli. Monte del Frà suszy je w klimatyzowanym fruttaio [frut-ta-jo], czyli suszarni, w San Pietro in Cariano [san pie-tro in ka-ria-no]. Więcej butelek tego typu znajdziesz w kategorii Amarone.
Pozostałe wina z regionu są w dziale Wina z Veneto.
Najczęstsze pytania
Czy Custoza i Bianco di Custoza to to samo wino?
Tak, to ta sama apelacja. Dawniej regulamin dopuszczał obie nazwy, dziś obowiązuje wyłącznie Custoza.
Czy Custoza jest wytrawna?
Podstawowa tak: regulamin pozwala na najwyżej 7 g cukru na litr. Słodka bywa Custoza passito, a spumante powstaje w stylach od dosage zero po demi-sec.
Z jakich szczepów robi się Custozę?
Co najmniej 70% muszą stanowić garganega, trebbiano toscano, bianca fernanda (czyli cortese) i tocai friulano, przy czym żaden z nich nie może przekroczyć 45%. Resztę, najwyżej 30%, mogą uzupełnić na przykład chardonnay, pinot bianco i incrocio manzoni.
Czym Custoza Superiore różni się od podstawowej?
Superiore ma wyższy próg alkoholu, 12,5% zamiast 11%, i dojrzewa co najmniej 5 miesięcy od 1 listopada roku zbiorów.
W jakiej temperaturze podawać Custozę?
W 10-12 stopniach. Taki zakres Monte del Frà podaje zarówno dla podstawowej Custozy, jak i dla Superiore Cà del Magro.
Do czego pasuje Custoza?
Według Monte del Frà podstawowa Custoza pasuje na aperitivo, do przystawek, makaronów i ryb jeziornych. Cà del Magro producent poleca też do białego mięsa, grzybów i kuchni azjatyckiej.
Czy Monte del Frà to winnica czy producent?
Producent, czyli rodzinna winiarnia Bonomo z Sommacampagny. Ma winnice w strefach Custoza, Valpolicella Classica, Lugana i Bardolino.
Źródła
- Consorzio Tutela Vino Custoza, Disciplinare di produzione Custoza DOC (PDF) - regulamin apelacji: nazwa, strefa i gminy, gleby, szczepy, wersje, alkohol, dojrzewanie, daty sprzedaży i etykieta.
- Consorzio Tutela Vino Custoza, Territory - powierzchnia i gminy strefy apelacji.
- Consorzio Tutela Vino Custoza, Wine - szczepy Custozy i historia kupców bydła płacących sadzonkami.
- Federvini, wniosek o zmianę regulaminu opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE C 295 z 2 sierpnia 2022 roku (PDF) - zmiana nazwy apelacji na Custoza.
- Monte del Frà, Identità - historia rodziny Bonomo, pokolenia w firmie, powierzchnia winnic, eksport.
- Monte del Frà, Valpolicella Classica - majątek Tenuta Lena di Mezzo i suszarnia gron w San Pietro in Cariano.
- Monte del Frà, Lugana DOC - gleby i położenie apelacji Lugana.
- Monte del Frà, Vini - wina producenta, w tym Amarone Riserva Scarnocchio.
- Monte del Frà, Custoza DOC - temperatura podawania i dobór potraw.
- Monte del Frà, Cà del Magro i karta techniczna rocznika 2020 (PDF) - skład, winnice, dojrzewanie, alkohol, potencjał i podawanie według producenta.
- Monte del Frà, Bonomo Sexaginta - szczepy, rocznik debiutu, liczba butelek i dojrzewanie w beczkach.
Sprzedaż alkoholu wyłącznie osobom pełnoletnim. Oferta dla osób 18+.
